kefir

Kefir: een gezonde drank die ook wel ‘de drank der honderdjarigen’ wordt genoemd.

Je darmflora vaart er uitstekend bij en als je darmflora op peil wordt gehouden ben je fitter, blijf je jonger en houd je ziektes op veilige afstand.

Als je nooit eerder van kefir had gehoord kun je in dit artikel kennis maken met dit wonderdrankje.

Een welkome afwisseling als je de frisdranken al links had laten liggen maar nu weleens wat anders wil drinken dan thee en (kokos)water.

En het goede nieuws is dat kefir ook geschikt is voor mensen met een lactose-intolerantie!

Wanneer je al weleens van kefir hebt gehoord of het misschien al weleens hebt gedronken, dan weet je dat je best even moet wennen aan de smaak.

Maar dat geldt voor meer voeding die past in een gezonde levensstijl.

Onze smaakpapillen zijn behoorlijk verpest door een overdaad aan (tafel)zout, smaakstoffen, E-nummers, suikers en zoetstoffen.

Kefir daarentegen is een puur product met een karakteristieke smaak.

Nu hoor ik je denken: moet ik dat dan zelf gaan klaarmaken? Wat een gedoe!

Geen zorgen! In dit artikel lees je hoe je gemakkelijk zelf kefir kan maken. Een korte bereiding en de tijd doet de rest van het werk; daar heb je geen omkijken meer naar.

Ik zeg: proost op je darmflora!

Wat is kefir?

Kefir is een gezonde drank die ontstaat door kefirkorrels toe te voegen aan water of melk. Hierdoor komt een proces op gang dat ‘fermentatie’ wordt genoemd.

Kefir is net als kombucha een probioticum; een voedingsmiddel met micro-organismen.

Een micro-organisme is een eencellige levensvorm die niet met het blote oog kan worden waargenomen.

Er zijn dus twee soorten kefir: melkkefir en waterkefir.

Melkkefir is waarschijnlijk afkomstig uit het Kaukasus gebergte, waar het volk bekend stond om het feit dat veel mensen de honderd jaar bereikten, en dat in een gezonde staat. Daarom werd kefir bekend als ‘de drank der honderdjarigen’.

Waterkefir werd voor het eerst genuttigd door de Mexicanen.

In de jaren ’70 kwam er in Nederland meer belangstelling voor kefir. Het werd toen een beetje afgedaan als ‘geitenwollen-sokken-drankje’ en verdween weer uit het zicht van het grote publiek.

Nu is het, mede door de ‘gezondheids-revolutie’, weer helemaal terug.

Hoe werkt fermentatie?

waterkerfir

Fermentatie is een soort rijpings-proces. In het geval van kefir wordt (melk)suiker met behulp van bacteriën en gisten omgezet in een probioticum. Dit gebeurt in de zuurstofvrije ruimte, namelijk de weckpot.

De kefirkorrels bestaan uit micro-organismen (bacteriën en gisten zoals koolzuur en alcohol), eiwitten en water. Verder zitten er veel vitamines en mineralen in.

De bacteriën en gisten tezamen wordt een ‘symbiose’ genoemd; het samenleven van twee soorten organismen wat voor één of beide organismen gunstig en/of noodzakelijk is.

De gisten hebben zuur nodig zodat er geen kwade bacteriën binnen kunnen dringen. Dit is ook de reden waarom kefir zo lang goed blijft (als je er op de juiste en hygiënische manier mee omgaat) en wat bij zuivel vaak niet het geval is.

De kefirkorrels zijn glazig en doorzichtig wit.

De korrels groeien bij melkkefir in de vorm van bloemkool en bij waterkefir in een hoekige vorm, en kunnen in 14 dagen dubbel zo groot worden.

Het groeien van de korrels hangt af van de temperatuur van de omgeving (hoe hoger de temperatuur, des te sneller de korrels groeien), de hoeveelheid korrels en de sterkte van de bacterieculturen. Die verliezen hun kracht op den duur.

Bij melkkefir worden door fermentatie de melksuikers omgezet in melkzuren. Voor mensen met een lactose-intolerantie is het belangrijk dat dit proces dus helemaal wordt voltooid.

Als je een zware lactose-intolerantie hebt is het niet verstandig om melkkefir te drinken.

Hoe smaakt kefir?

Kefirdrank is een vloeibare drank met een friszure smaak.

Melkkefir is vol en romig van smaak, licht tintelend vanwege het koolzuur en is licht alcoholisch (tot 2%).

Het lijkt op drinkyoghurt maar stel je daar niet op in, want het is toch echt iets anders. Het is een stuk minder zoet.

Waterkefir heeft een wat zoetere smaak en lijkt op frisdrank.

De smaak van vers gemaakte kefir kan verschillen per seizoen en per locatie omdat de microflora in kefir zich aanpast aan de omgeving.

Kefir die fabrieksmatig is geproduceerd is milder en constanter van smaak. Hiervoor worden geen kefirkorrels gebruikt.

De gezondheidsvoordelen van kefir

meisje drinkt kefir

Een goede darmflora is de basis voor een gezond, goed functionerend lichaam.

Maar liefst 80% van je immuunsysteem wordt bepaald door je darmflora. Kefir is een product dat hieraan kan bijdragen.

Melkkefir en waterkefir zijn allebei even gezond.

Hieronder de gezondheidsvoordelen van kefir (en een gezonde darmflora) op een rijtje:

  • Kefir bevat vitamine A, vitamine B1, B2, B3 (nicotinezuur), B6, B8 (vitamine H/biotine) B11 (foliumzuur), B12 en verder vitamine C, D en vitamine K (fylochinon). Verder bevat kefir veel gezonde mineralen zoals calcium, ijzer en jodium. Tot slot zijn de aminozuren in de eiwitten essentieel voor je gezondheid. Veel van de zojuist genoemde stoffen kan je lichaam niet (geheel) zelf aanmaken. Het is dus belangrijk dat je dit uit voedsel haalt.
  • Een goede darmflora (ook wel de ‘inwendige ecologie’ genoemd) zorgt voor een uitstekende weerstand.
  • Verder zorgen de darmen ervoor dat je hormoonhuishouding in balans blijft.
  • Veroudering (zowel van binnen als van buiten) wordt tegen gegaan. Vitamine H bijvoorbeeld draagt bij aan het gezond houden van je huid en haar.
  • Goede bacteriën helpen je beschermen tegen ziektes; ontstekingen, ‘slechte’ schimmels, virussen, allergieën en andere kwade indringers.
  • Ook zorgt een gezonde darmflora ervoor dat de spijsvertering goed werkt. Melkkefir verhoogt de zuurtegraad in je darmen waardoor bijvoorbeeld parasieten niet kunnen overleven. Ook stabiliseert kefir (o.a. door de aanwezigheid van vitamine B1) de eetlust. En dat gaat weer overgewicht tegen.
  • Het houdt je fit en vitaal; zowel fysiek als mentaal. Kefir verhoogt ook je spierkracht.
  • Kefir kan bijdragen aan een verlaging van het slechte cholesterol.
  • Kefir kan de bloeddruk doen verlagen. Vitamine K draagt bij aan een natuurlijke bloedstolling.
  • Kefir heeft een ontgiftende werking (detox).
  • Bij gastro-intestinale ziektes als de ziekte van Crohn en prikkelbare darmsyndroom kunnen de klachten verminderen door het gebruik van kefir.
  • Na een antibiotica-kuur kunnen je darmen weer herstellen met probiotica zoals kefir.

Gevaren voor een ongezonde darmflora

Slechte, suikerrijke en eenzijdige voeding kunnen ervoor zorgen dat de darmflora beschadigd raakt.

Ook bepaalde medicijnen (zoals antibiotica), te weinig beweging, stress, vermoeidheid en een ongezonde leefomgeving hebben een negatieve invloed op de samenstelling van de darmflora.

Kefir kopen

Let op!

Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven kunnen beter geen kefir drinken.

Ook mensen met een sterk verzwakt immuunsysteem of een ziekte aan het maag-darmstelsel wordt aangeraden eerst met hun arts te overleggen.

Kopen

Je kunt melkkefir kant en klaar kopen. Het is dan wel vaak maar een uur of 5 gefermenteerd. Daardoor is het nog niet lactose-vrij.

Het is ook gemakkelijk zelf te bereiden. Je koopt dan de kefirkorrels (bijvoorbeeld online of bij een natuurwinkel).

Als je de kefirkorrels uitwisselt met vrienden of familie dan kan het zijn dat de kwaliteit inmiddels is achteruit gegaan. Houd daar dus rekening mee.

Kefirkorrels worden ook wel ‘kefirplantje’ of ‘kefirbloempje/kefirbloemetje’ genoemd.

De prijzen variëren nogal, maar vanaf een euro of 4 kun je al aan de slag.

Er zijn zowel korrels voor waterkefir als voor melkkefir.

Mensen met diabetes mogen alleen melkkefir drinken, en deze moet dan minstens 24 uur gefermenteerd zijn.

Melk

Je kunt bij melkkefir kiezen voor verschillende soorten melk.

Koemelk of geitenmelk zijn in principe het meest bruikbaar. Of dit nu volle, halfvolle of magere melk is dat maakt niet uit.

Alhoewel wij plantaardige ‘melk’ hoog in het vaandel hebben staan, is het in eerste instantie niet handig om hiermee te gaan werken. We hebben het dan dus over sojamelk, amandelmelk, kokosmelk, havermelk, rijstmelk, enz.

Je zal dan suiker moeten toevoegen aangezien deze van nature niet (voldoende) aanwezig is.

Het fermentatieproces werkt een stuk minder goed en de kefir blijft te dun en smaakt minder lekker.

Ik adviseer je om het eerst eens uit te proberen met ‘gewone’ melk en daarna verder te experimenteren.

Verdere benodigdheden

Je hebt ook een plastic of kunststof zeef nodig (vaak alleen online verkrijgbaar). Niet van metaal want dit tast de kefirkorrels aan. Het moet een bolle, grote zeef zijn (ongeveer 18 cm).

Ook kun je geen kefir maken zonder weckfles of schenkkan (inhoud: 1 tot 2 liter). Dit is een soort voorraad-pot die je kunt afsluiten en waarin je de kefir lang kunt laten staan.

Het kan er één zijn van glas of plastic, maar sommige bronnen raden plastic af in verband met de zogenaamde ‘weekmaker-stoffen’ die in plastic zitten.

Zelf kefir maken

Melk- of waterkefir voorbereiden

  1. Was je handen goed en zorg dat het aanrecht zo schoon mogelijk is.
  2. Doe 1 liter melk (voor melkkefir) of 1 liter (bron)water (voor waterkefir) in de weckfles. Je kunt ook thee gebruiken i.p.v. water.
  3. Voeg ongeveer 40 gram kefirkorrels toe.
  4. Naar behoeve kun je kokosbloesemsuiker, stevia of diksap toevoegen. 2 tot 3 eetlepels is voldoende voor het gistproces. Liever geen honing in verband met de werking op de korrels. De toegevoegde suikers worden tijdens het fermentatieproces omgezet in probiotica. Wees dus niet bang om deze toe te voegen!
  5. Nu voeg je gedroogd fruit toe, bijvoorbeeld dadels, vijgen of abrikozen. Belangrijk is dat het zwavelvrije, ongearomatiseerde vruchten zijn. In totaal gebruik je ongeveer 7 stuks van dit fruit voor 1 liter. Een handje rozijnen en wat stukjes gemberwortel zijn ook erg geschikt.
  6. Behalve suikers en fruit heeft het gistproces nog zuur nodig in de vorm van een halve uitgeperste citroen/limoen of een lepel citroensap of appelazijn.
  7. Roer de boel een beetje door elkaar en sluit de weckfles af.

Nu kunnen de kefirkorrels gaan borrelen en groeien (leuk om te zien!). Daar hebben zij ongeveer 24-48 uur de tijd voor nodig.

Hierbij komt het belangrijkste verschil bij het fermentatie-proces aan de orde: De waterkefir laat je rijpen op een lichte plek en de melkkefir laat je rijpen op een donkere plek. De ideale temperatuur ligt tussen de 10 en 25 graden.

Tussendoor kun je de boel even 1 keer roeren met een pollepel of kunststof spaan (geen metaal!).

Er ontstaan 2 lagen. De bovenste laag bestaat uit de korrels en/of ingedikte melk. De onderste laag is een troebele gele vloeistof.

Na de fermentatie

  1. Giet de kefir af door de zeef. Niet in de gootsteen natuurlijk maar in een andere fles, pot of schaal. Verwijder allereerst de vruchten uit het zeefje (alle suikers zijn eruit getrokken dus deze zijn smakeloos geworden).
  2. Vervolgens kun je eventueel het zeefje schudden om de vloeistof (de kefirdrank!) er goed uit te krijgen, maar ga er niet op drukken want de korrels moeten in tact blijven! De overgebleven korrels in het zeefje kunnen hergebruikt worden, dus niet weggooien maar terug doen in een omgespoelde weckpot. Je kunt dan weer opnieuw beginnen als het bevalt. Een klein scheutje van de kefirdrank toevoegen aan een nieuwe lading korrels zorgt voor een goede doorloop van de volgende oogst.
  3. De kefirdrank is nu klaar. Gekoeld smaakt kefirdrank het beste.

Als je bij melkkefir de drank te zuur vindt kun je de volgende keer de verhouding melk-kefirkorrels aanpassen en iets meer melk gebruiken.

Maak de weckpot tussendoor goed schoon, maar gebruik geen afwasmiddel.

Gebruik het liefst een schone afwasborstel die je nergens anders voor gebruikt en stop die ook af en toe in de vaatwasser.

Als je zowel melkkefir als waterkefir maakt kun je het beste 2 aparte afwasborstels gebruiken voor de weckpot.

Kefir bewaren

Je kunt de kefir bewaren in een afgesloten fles van glas of eventueel plastic.

Zet de drinkbare kefirdrank in de koelkast. Deze is ongeveer een maand houdbaar.

Laat af en toe wat koolzuur ontsnappen door de dop even open en dicht te draaien. Belangrijk in verband met ‘ontploffingsgevaar’!

Niets ernstigs en het gebeurt zelden, maar scheelt wel een hoop schoonmaakwerk…

Misschien ziet de drank er wat raar en schifterig uit als deze langer staat. Zelf had ik het idee dat het bedorven was.

Toch is dat niet zo als alles ‘volgens de regels’ is gegaan. Gewoon even roeren dan wordt het weer een egale massa!

De drank wordt naarmate deze langer staat wel steeds iets zuurder.

Je kunt eventueel wat zoets toevoegen als het je te zuur wordt.

De korrels kun je zoals gezegd keer op keer gebruiken als je ze goed en hygiënisch bewaart.

Soms is de eerste oogst zelfs minder smakelijk dan de 2e of 3e.

Ben je een poosje niet thuis maar heb je nog korrels staan die aan het rijpen zijn?

Dan kun je het proces tijdelijk vertragen door de rijpende kefir in de koelkast te zetten en het bij thuiskomst weer verder te laten rijpen.

Bewaar kefir nooit in metaal; hierdoor worden de bacteriën beschadigd.

Veel gefermenteerde melkkefir over? Gebruik het als gezichtsmasker; je huid wordt lekker soepel en fris!